ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ

Όταν αφαιρέσεις από το άνθρωπο τον ίδιο τον άνθρωπο μένει κάτι πέρα από την γνωστή σας ενόρμηση, κάτι που πηγαινοέρχεται μηχανικά σαν να κάνει παρέλαση και εκτελεί τις ίδιες πάντα κινήσεις. Οι ψυχαναγκαστικές μηχανές ρουφούν την ενέργεια των ανθρώπων από μέσα. Οι Deleuze-Guattari έλεγαν ότι ο πολεμικός άνθρωπος φαντάζει πια ξεπερασμένος, καταδικασμένος, χωρίς μέλλον, αποτραβηγμένος στον θυμό του που τον στρέφει εναντίον του εαυτού του. Θα προσθέσω και μια άλλη μετάλλαξη που βλέπω ψυχαναλυτικά δίπλα στο «να μην συγκρουστώ γιατί θα γίνει χαμός…», «να μην ανοίξω το στόμα μου γιατί θα…», μια μετάλλαξη προς ένα μηχανισμό που προσπερνάει και αλληθωρίζει ότι δεν είναι λείο και ομαλό για να διαχυθεί σε μηχανικές καταστροφικές σκέψεις που πολεμούν δυσαρμονίες και συγχρόνως πολεμούν για να πετύχουν υψηλούς στόχους.

Οι υψηλοί στόχοι είναι σαν τις γοτθικές εκκλησίες που όλο ψηλώνουν και μακραίνουν οι θόλοι τους. Όταν στέκεσαι εκεί ψηλά μετέωρος μεταξύ ταβανιού και πατώματος χωρίς να μπορείς να σύρεις το σώμα σου λίγο παραπέρα αυτό που σου λείπει από την ενατένιση είναι οι αναλογίες. Δεν έχεις σχήμα. Είσαι πλαστελίνη. Τότε κυνηγάς με ξώβεργες του νου κορυφές κύριων σημαινόντων για να τις κατακτήσεις και να στήσεις τη σημαία σου στα εδάφη τους αλλά όταν φτάσεις τη μια κορυφή σε καλεί η άλλη και πρέπει να πας τρέχοντας… Και αν σας φαίνονται όλα αυτά πολύ θεωρητικά πάμε να τα γειώσουμε ψυχαναλυτικά.  Το Υψηλό σε μορφή στόχου μπορεί να ξεπεταχτεί μπροστά σας με την μορφή ζήλιας για αυτόν εκεί, για αυτήν εκεί που έχει ετούτο ή το άλλο το τέλειο χαρακτηριστικό. Ένας αναλυόμενος το νιώθει να συμβαίνει αληθινά στο σώμα του με κάθε λεπτομέρεια. Ένα φούντωμα μπροστά, ένα κάψιμο πίσω στον αυχένα, ένα σφίξιμο στο στομάχι μπροστά σε όλα αυτά τα καλογυμνασμένα σώματα που στρώνονται με τις ώρες στα όργανα του γυμναστηρίου ενώ αυτός… Η εισβολή του Υψηλού Στόχου έρχεται πισώπλατα. Αμέσως τα μάτια του ανοίγουν διάπλατα, γουρλώνουν, κάνει δυο βήματα πιο πίσω για να αποφύγει την σύγκρουση με την εικόνα του Τέλειου αλλά την έχει φάει ήδη την αίσθηση. Φευγαλέα έχει δει αυτό που δεν έπρεπε να δει. Γυρνάει για να ξανακοιτάξει και η δεύτερη ματιά είναι ενοχική. Γιατί να το ξαναδεί αφού τον ενοχλεί;

«Άρα…», 

photo gianpal333

εδώ κόβεται μετέωρη η φράση από τον τρόμο ότι πράγματι δεν έχει αυτό που θα έπρεπε να έχει και το έχουν όλοι οι άλλοι! Οι πυροβολισμοί και οι μαχαιριές της σκέψης δίνονται πισώπλατα. Εκεί όπου δεν βλέπεις σε χτυπούν και εσύ ίσα που το νιώθεις. Αυτό που ένιωσες σαν μαχαιριά και το μυαλό σου πασχίζει να το διαγράψει εγγράφεται στο σώμα σου σαν σύμπτωμα διαμπερές.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ

Πάνω στη σκηνή βάζουν σαν εκθέματα τους ανθρώπους «από δω ο ψυχωσικός…», «από κει ο σχιζοφρενής…». Τους κάνουν παγίδες-ερωτήσεις ξέροντας ήδη τις απαντήσεις. Ο ηθοποιός που κατά λάθος βρέθηκε στο κέντρο της επικαιρότητας, σε ένα από τα project εκπαίδευσης των «ψ», είναι και κομπάρσος μαζί. Κοκκινίζει, σαστίζει, χάνει τα λόγια του και ό,τι πει ή δεν πει επιβεβαιώνει την δομή του. Οι θεατές εκπαιδευόμενοι αντί να χειροκροτούν σημειώνουν πυρετωδώς στα μπλοκάκια τους την κάθε του λέξη, την κάθε σύσπαση μυών, τον κάθε μορφασμό, το κάθε τραύλισμα και εμπλουτίζουν το θεωρητικό τους πλαίσιο στο οποίο θα τον χώσουν με το ζόρι. Χωράει, δεν χωράει.

Οι Gilles Deleuze-Felix Guattari (Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια) προτρέπουν για «γραμμές φυγής». Να επινοήσει ο καθένας τις δικές του. Συμφωνώ. Επιπλέον, θα σας έλεγα, να χαρτογραφήσει ο καθένας τον δρόμο του προς την έξοδο από τους ομόκεντρους-κεντρομόλους κύκλους των σεκτών που κάνουν τους ανθρώπους εκθέματα, προϊόντα και πολύτιμα μερικά αντικείμενα με κόστος την ζωή τους. Η παρουσίαση ασθενών είναι διαχείριση ασθενών. Η ψυχή και το σώμα αποσυναρμολογείται όπως θα γινόταν με κάποιο μηχάνημα, σπάει σε συστήματα ερωτογενών ζωνών, νησίδων αποκλεισμού, τους λείπει το ένα, τους λείπει το άλλο, πρέπει να προλάβουν το τρίτο το μακρύτερο και όλο και γεμίζει το τεφτέρι των «ψ» με νέες κοπές διαταραχών μέσα στις υπάρχουσες δομές.

Τους βλέπετε τους ομόκεντρους κύκλους;

photo gianpal333

Όσο κι αν προσπαθείτε, ούτε ο Lacan το κατάφερε, ο κύκλος δεν εξίσταται. Ο κύκλος πάει από αφετηρία σε τέρμα αργά ή με αυξανόμενη ενορμητική επιτάχυνση μέχρι να γίνει θηλιά και να σας πνίξει. Σας το χρυσώνουν όμως το χάπι για να μην δίνετε σημασία στους κύκλους που σας φέρνουν ίλιγγο και ασφυξία. Απλά να σκέφτεστε την αξιολόγηση, την λειτουργικότητα της απόλαυσή σας, την ταξινόμηση, την ναρκισσιστική προσάρτηση νέων αντικειμένων και πάει λέγοντας…

Στο τέλος καταλήγετε με ένα σύστημα φαντασιώσεων ειδικά για σας. Με ένα ορθοπεδικό μοντελάκι. Ένα κηδεμόνα που σας κρατάει σε ακινησία. Αν έχετε τάσεις φυγής θα σας βγάλουν τρελούς! Ενώ είσαστε ρακένδυτοι και ακινητοποιημένοι κοιτώντας το ταβάνι ονειρεύεστε πακέτα διακοπών. Αλλά κι αυτά είναι εντός του στρατοπέδου. Όλα εντός του τουριστικού συγκροτήματος, οι τρόφιμοι να κόβουν βόλτες σαν ζόμπι γύρω-γύρω και μια παραλία περιφραγμένη ακριβώς απέξω. Ορίζοντας πουθενά…!

ΛΙΒΙΔΙΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΧΡΗΣΗΣ

Ο Felix Guattari  αναφέρει την «δικτατορία» του σημαίνοντος και πως ριζώνει η έννοια της απαγόρευσης στην καρδιά του πνεύματος και του σώματος απελευθερώνοντας ενοχές τόσο δυνατές που σταματούν ακόμη και την λιβιδινική ενέργεια (Lineas de Fuga, Cactus, 2013, p.26).

Θα σας δώσω ένα απλό παράδειγμα που το επιβεβαιώνει. Πρώτα σας αφαιρούν το φύλο σας και μετά αποκτά λιβιδινική αξία χρήσης σαν προϊόν που παράγει συμπτώματα στην γεννητική περιοχή. Βέβαια φταίτε εσείς για το ελαττωματικό προϊόν σας. Έτσι σας μαθαίνουν να σκέφτεστε. Δουλικά…Πρώτα είστε ένοχοι για κάθε νόσο και κάθε μαλακία και μετά αρρωσταίνετε. Όσο σας ρίχνουν ενοχές γιατί δεν κάνατε κάτι σωστά τόσο τα συμπτώματα πολλαπλασιάζονται μέχρι που στο τέλος το μόνο που κάνετε είναι να παράγετε συμπτώματα και να τα διαχειρίζονται οι διάφορες υπηρεσίες τύπου «ψ». Ή πρώτα σας αφαιρούν την φωνή, τον λόγο, το βλέμμα, την αίσθηση του να είσαι Εσύ αυτός που είσαι, και ύστερα σας λένε ότι έχετε δικαίωμα να τα διεκδικήσετε! Να τα κυνηγήσετε, να τα αγοράσετε, να τα βάλετε σαν στόχους και να εξασκηθείτε στην σκοποβολή στα έξι μέτρα αλλά δεν έχετε πια καμία όρεξη. Η λιβιδινική ενέργεια λιμνάζει σε στάσιμα νερά και μόνο ο ύπνος, η ησυχία, ή το να σας αφήνουν ήσυχους, φαντάζουν σαν υπέρτατες αξίες απόλαυσης. Στο τέλος οι άνθρωποι μοιάζουν να καταρρέουν σαν τα κτίρια που ενώ μέσα οι ένοικοι μαγειρεύουν, απλώνουν ρούχα, βλέπουν ταινίες και πίνουν για να ξεχνούν τον πόνο, την ίδια στιγμή οι τοίχοι γύρω τους γίνονται σκόνη. Όσοι είναι εκτός κτιρίων περιφέρονται με σκυλάκια ντυμένα με πουλοβεράκια. Τα κατοικίδια βγάζουν βόλτα με το λουρί τούς «τυφλούς» κυρίους τους τα απογεύματα πριν ξανακλειστούν στα οριζόντια κλουβιά των πολυκατοικιών προς το βραδάκι. Τα στειρωμένα γατάκια (στέρηση του φύλου κι εδώ), μένουν σπίτι λυτρωμένα από την λιβιδινική τους ενέργεια και γίνονται άφυλα λούτρινα ζωάκια που μόνο τα χαϊδεύεις και κοιμούνται από καρέκλα σε καρέκλα χωρίς να έχουν καμία πια όρεξη για ζωή και κίνηση. Η λιβιδινική αξία χρήσης τους είναι κι εδώ φανερή.

Στα πεζοδρόμια πια βλέπεις σκηνές του μέλλοντος…

Σε ένα από αυτά τα πεζοδρόμια ένα κοριτσάκι σπρώχνει καταχαρούμενο ένα καροτσάκι που αντί για κούκλα έχει μέσα ένα όρθιο σακουλάκι με πατατάκια. Το καρότσι του μωρού μετατράπηκε σε καρότσι σουπερμάρκετ και η κούκλα έγινε πατατάκια που η μικρή τα πηγαίνει βόλτα!

Τίποτα δεν λείπει από την προσομοίωση και η μικρή κάθε τόσο χαμογελάει στο ζωντανό πατατάκι της.

photo gianpal333

ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗΣ

Ο Freud είναι ο ίδιος ο Don Juan αν και δεν είχε κατακτήσεις. Κάνει όμως συλλογές από αγάλματα παγανιστικών θεοτήτων, μανιτάρια που μοιάζουν με βάθρα θεοτήτων, και απατάει τον Γιαχβέ, τον Θεό των προγόνων του, και όχι την γυναίκα του. Ο Lacan αναδιπλασιάζει τον Freud ενώ θεωρεί ότι «επιστρέφει σ' αυτόν». Τα αγάλματα που συλλέγει είναι, κατά την γνώμη μου, τα Ονόματα-του-Πατέρα και το κεντρικό είδωλο λέγεται: άγαλμα «αντικείμενο μικρό α» μέσα μας. Δεν αμφισβητώ το «αντικείμενο μικρό α». Μόνο που μαρκάρει την απόλαυση και όχι την επιθυμία. Δεν κολλάει με τίποτα η αγαλμάτινη επένδυση με την οποία ντύθηκε. Εδώ μπορούμε να εντοπίσουμε μια μετάσταση του σφάλματος που παραμένει διπλό και αναδιπλασιάζεται ως κηλίδα, στίγμα και σημείο των μνημονιακών καιρών μας. Ακόμα και η εφαρμοσμένη πια ψυχανάλυση απαρνείται την ίδια την ψυχανάλυση. Το βλέμμα, η επιθυμητική ροή (G.Deleuze-F.Guattari), η σαγήνη (J.Baudrillard), η εικόνα που δεν είναι μόνο εικονοφαντασιακό αλλά και οι αισθήσεις του κάθε ανθρώπου, η όσφρηση, η αφή, ακόμα και η πνοή του δεν της λένε απολύτως τίποτα. Τις κοιτάει υπεροπτικά και ψάχνει με το μικροσκόπιο να δει «από πού απολαμβάνεις…»

Τι γίνεται όμως με την ενοχή που κληρονομείται σαν «μήτρα-διαφυγής» από γενιά σε γενιά; «Κάνει σαν να μην την βλέπει». Αυτό το «κάνω σαν...» της απάρνησης του ψυχαναλυτή μεταδίδεται ως παθητική άρνηση και στους αναλυόμενούς του. «Κάνω σαν να θυμάμαι, σαν να πιστεύω ή ακριβώς το αντίστροφο». Όλα είναι δυνατά αρκεί να τροφοδοτούν τον φαύλο κύκλο της απάρνησης και οι παίκτες που τζογάρουν να παραμένουν στις θέσεις τους. Αν κουνηθούν αμήχανα χωρίς να ξέρουν γιατί θα τους φορέσουν το καπέλο της λεγόμενης «κατάθλιψης» ή της «ψύχωσης» και θα τους στείλουν στο κρεβατάκι τους παρέα με μια σακούλα φάρμακα. Η κατάθλιψη στοιχειώνει με ένα μελαγχολικό χαμόγελο κυρίως τις «γυναικείες κρεμάστρες» ή τα «κοριτσάκια-αντικείμενα» διαχείρισης του ίδιου τους του φύλου που φτάνουν στο κατώφλι του ψυχαναλυτή. Ο πόνος γίνεται διαρρήκτης και αναδιπλασιάζει τον φόβο. Από πόνο σε φόβο και από φόβο σε ενοχή τα εγκλήματα απέναντι στο υποκείμενο του ασυνειδήτου πολλαπλασιάζονται και οι γιοί του Οιδίποδα της ψυχανάλυσης αλληλοσκοτώνονται για ένα κρυφό σφάλμα που πρέπει να παραμείνει άλεκτο… Έτσι ο δρόμος της απόλαυσης παραμένει ανοιχτός στους απανταχού κρεμασμένους και στις κρεμάστρες τους

Ο Freud τρώει με καλεσμένους αγάλματα στο τραπέζι του και ο Lacan μιλάει για το άγαλμα μέσα μας. Κάπου εδω βλέπω να μεταδίδεται σιωπηλά το σφάλμα απο τον πατέρα στον γιό της ψυχανάλυσης. Αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί αλλά γυροφέρνει σε ατέλειωτα ρητορικά σχήματα στη γλώσσα του Lacan είναι το κρυφό «σφάλμα-άγαλμα» του φροϋδικού πατέρα. Ό,τι δεν λέγεται στο λεχθέν λέγεται στο μη λεχθέν. Ο Lacan ντύνεται με εκκεντρικά ρούχα και φιλάει τα χέρια των γυναικών κάνοντας μια βαθιά υπόκλιση.

                          «...και υποκλίθηκε βαθιά, ίσαμε το χώμα...»

photo gianpal333

Ντύνεται με το πέπλο της σαγήνης και τους απευθύνεται με τα λόγια του ιπποτικού έρωτα προς τις εύθραυστες δεσποσύνες κάποιου άλλου αιώνα. Οι πιστοί του απλά τον μιμούνται χωρίς να ρωτούν «γιατί;». Κάθε ερώτημα είναι αίρεση μέσα στους κόλπους της κάθε Σχολής που θέλει να μιλάει με ένα χείλος και να εκφέρει ένα μόνο λόγο. Χτίζουν μια Βαβέλ και όπως κάθε βαβελική ιστορία έτσι και αυτή των Σχολών του Lacan καταλήγει διαρκώς σε σύγχυση. Μια σύγχυση ενορμήσεων και διαφορών. Ο πύργος της Βαβέλ που θα'θελαν να υψώσουν μέχρι τα ουράνια με μια μόνο εκφορά του λακανικού λόγου τρέμει ήδη απο τα θεμέλιά του... Κι εκείνος «αθώος» κληρονόμος ενός ειδώλου με μορφή αγάλματος ένοχα το περι-φέρει, το μισο-κρύβει και το επαναλαμβάνει…

Το άγαλμα είναι ένας κρυψώνας του αντικειμένου α. Κι όμως μέσα στην κούφια του κοιλιά κρύβεται το σφάλμα. Κάπου εκεί τα μάτια διασταυρώνουν τη ματιά τους και αλληθωρίζουν. Συγχρόνως τα ιερά κεφάλια των μυστικιστών του Lacan γέρνουν πολύ κοντά το ένα με το άλλο και αναμειγνύονται τα φωτοστέφανά τους...

Τι τον αναγκάζει να μπερδεύει τις γλώσσες των ακροατών του και να δημιουργεί και ο ίδιος την σύγχυση της Βαβέλ; Στο Seminar XX ο Lacan βάζει τον εαυτό του σε θέση αναλυομένου και το ακροατήριό του σε θέση αναλυτή. Χαρακτηρίζει το κοινό του ως «plus-de-jouir presse». Μια υπερ-απόλαυση φρεσκοστυμμένη σαν λεμονόκουπα. Ποιος στύβει ποιον; Τους κάνει να δούνε ό,τι βλέπουνε με τον τρόπο που το βλέπει ή απλά κοιτούν προς τα εκεί που δείχνει αφηρημένα το δάχτυλό του...αλλά δεν βλέπουνε με τον τρόπο που τους βλέπει;... Τι τον αναγκάζει να αποτυγχάνει μπροστά στην επιτυχία του; Ίσως το Όνομα-του-Πατέρα που κι εκείνο μισο-κρύβεται μέσα στην αγαλμάτινη όψη των Ονομάτων-του-Πατέρα. Το Όνομα-του-Πατέρα φαντάζει σαν κεραυνός σε αίθριο ουρανό. Ένα σημείο που κατακεραυνώνει με την λάμψη του χωρίς να ξέρουμε τι σημαίνει. Στις φωτεινές αυλακιές που χαράζει στο στερέωμα τής φαντασίωσης αρκεί να πούμε ότι είναι το «όχι!» του Πατέρα, ένα αναιμικό «όχι», με όσα θαυμαστικά κι αν του βάλουν, που εκφέρεται από ένα μαμαδομπαμπά κι έπειτα να ξαναψάλλουμε το ρητό: «ένα σημαίνον που αντιπροσωπεύει το υποκείμενο για ένα άλλο σημαίνον» και ξεμπερδέψαμε με τα τροπάρια ή μας διαφεύγει το πιο ουσιώδες; Κάτι που δεν εκφέρεται.

Ένα Όνομα-χωρίς-όνομα ...

Είμαι αυτός που θα είμαι…